Waarnemingen september en oktober

De nazomer en herfst bracht dit jaar diverse heldere avonden en nachten. In tegenstelling tot de zomermaanden werden we grotendeels gespaard van vele buien en zo konden we genieten, onder andere, van de zon die op het laatst van de beschreven periode nog een bijzondere verrassing voor ons in petto had. Ook de draad van deepsky waarnemingen kon weer opgepakt worden.

Verder zijn Jo Smeets, Huub Willems en Angelo Luja zijn in deze periode nog op waarneemexpeditie gegaan in de Dordogne. Daar hebben zij fraaie resultaten geboekt. Deze zullen in dit overzicht niet aan bod komen maar in een apart verslag gepresenteerd worden. We wachten met spanning af!

Laten we traditiegetrouw beginnen met onze zon, die in zijn eindfase van de 24e cyclus is terecht gekomen. Hieronder zien jullie twee fraaie opnamen van Jo Smeets, genomen op 30 september in wit licht en h-alfa. Fraaie zonnevlekken zijn zichtbaar in wit licht waarbij aan de rand van de zon ook nog duidelijk fakkelvelden zijn . Dit zijn relatief hetere gebieden op het zonsoppervlak , waardoor zij licht afsteken tov hun omgeving. De h-alfa opname laat ook rond de betreffende zonnevlekken heldere structuren zien, dit zijn flares, uitbarstingen op het zonsoppervlak. Donkere filamenten zijn ook duidelijk zichtbaar. De opname in wit licht is gemaakt met een 120mm Esprit refractor, de H-alfa opname is genomen met een Lunt, double stack van 60mm opening.

Zon Witlicht 140930-Jo

Zon in wit licht op 30 september, Jo Smeets. De opname is gemaakt met een 120mm Esprit refractor voorzien van een objectieffilter. Camera 70D. Belichtingstijd 1/1000 sec bij iso 125.

Zon Ha 1410930-Jo

Zon in H-alfa , 30 september, vergelijk met bovenstaande figuur. Opname genomen via Lunt 60mm double stack, 70D camera, belichtingstijd 1/6 sec bij iso 200.

Dat de zon licht in alle kleuren van de regenboog uitzendt weet iedereen en kunnen we in het dagelijks leven regelmatig zien. Maar om dit zonnespectrum eens compleet met Fraunhoferlijnen en al te zien via een spectroscoop is toch wel iets bijzonders. Hieronder zien jullie een opname van Hans Goertz van het zonnespectrum, genomen via een Alpy spectroscoop (van de firma Shelyak). Fraai zij de vele absorptielijnen te zien. Het spectroscopiegebeuren is binnen onze vereniging iets wat in zijn kinderschoenen staat. Daar komt hopelijk verandering in, en komende tijd worden pogingen ondernomen om ook sterspecta via deze spectroscoop op te nemen. Wordt vervolgd!

zonspectr-140917

Zonnespectrum , Hans Goertz, genomen met Alpy spectroscoop. Gemonteerd voor een 70D camera

Vervolgens kregen we aan het eind van de maand oktober te maken met dé verrassing: het verschijnen van de grootste zonnevlek sinds 25 jaar. De vlek kreeg als volgnummer AR2192 en de verwachting is dat deze ook in de maand november weer tevoorschijn komt aan de oostelijke zonsrand. De vlek was zó groot dat deze makkelijk met het blote oog (via een eclipsbril) zichtbaar was. Van Wim Engels, Jo Smeets, Ernst Roelofs en Hans Goertz zijn er waarnemingen ontvangen van deze enorme vlekkengroep. Hieronder zien jullie hun resultaten.

141023_witlicht-HG

Opname Hans Goertz, 23 oktober, met eronder een detail uit dezelfde opname. Genomen met 77mm Apo televid, f=800mm, belichtingstijd 1/80 sec, iso 200

141023_witlicht-detail-HG

Opname Hans Goertz, 23 oktober, detail uit bovenstaande opname. Genomen met 77mm Apo televid, f=800mm, belichtingstijd 1/80 sec, iso 200

zon-roelofs

Opname Ernst Roelofs, met C5 en Nikon D5100 camera, belichtingstijd 1/1000 sec, iso 400

Tenslotte nog opnamen van AR2192 van Jo Smeets en Wim Engels.

Zon Wim Engels

Zon Wim Engels met AR2192

Zon WL141027-Jo

Zon Jo Smeets met AR2192

Tot zover de berichtgeving over onze zon. We zijn benieuwd hoe het verder gaat met deze enorme vlekkengroep.

Ook onze buur, Selena, trok weer de aandacht. Jo smeets wist hem weer fraai te “vangen”. Eenmaal bij wassende en vervolgens bij volle maan. Gegevens staan in de foto’s.

maan 140908maan 140905

Met Deepsky konden we ook enkele avonden aan de slag. Helaas waren de heldere nachten met droge lucht, zonder maanlicht, op één hand te tellen. Tijdens een heldere avond in september kon de Zomerdriehoek eens flink onder handen worden genomen. Zelfs in het lichtvervuilde Beek konden diverse nevels en sterrenhopen in dit gebied waargenomen worden.

Hieronder zien jullie een selectie van de door Hans Goertz waargenomen en gefotografeerde objecten. Alle opnamen zijn gemaakt met een 50D camera in het brandpunt van een 25 cm Dobson, f/5 telescoop.

M56-a

De bolhoop M56 in het sterrenbeeld Lier. Opname Hans Goertz. Belichtingstijd 25 sec, iso 800.

M27-a

De planetaire nevel M27. Opname Hans Goertz. Belichtingstijd 25 sec bij iso 800

Zeta-Lyrae-a

De dubbelster zeta-Lyrae. Opname Hans Goertz. Belichtingstijd 10 sec bij iso800.

En Jo Smeets stuurde nog een zeer mooie opname van de dubbelcluster in Perseus:

dubbel cluster-Jo

Opname Jo Smeets, 127mm Esprit refractor, 70D camera. Belichtingstijd 90 sec bij iso 1250

Al met al kunnen we terugkijken op een geslaagde nazomer. We zijn benieuwd wat ons de herfst en het begin van de winter aan waarnemingen gaat opleveren. We zien jullie waarnemingen en foto’s met belangstelling tegemoet!

Hans Goertz

Waarnemingen van de zomermaanden 2014

De zomer heeft dit jaar voor een zeer wisselend weerbeeld gezorgd. Warm weer in Juni en Juli met veel buien werd gevolgd door koel weer in augustus met even zoveel buien. Voor ons amateurastronomen was het schipperen en profiteren van de goede momenten. Zo hebben we alsnog een naar verhouding rijke oogst aan waarnemingen ontvangen! Vooral augustus stond ook in het teken van enkele fraaie samenstanden van planeten onder elkaar en met de maan. Dit heeft geleid tot enkele succesvolle acties op onze vaste stek nabij ’t Rooth. En uiteraard was het vakantietijd waarbij sommigen onder ons het geluk hadden te verblijven op een plek met een perfecte sterrenhemel. Zo konden we eerder al het uitgebreide verslag op deze site lezen van Servé over zijn verblijf in Zuid-Frankrijk. Wie ook zulke belevenissen heeft meegemaakt of zal meemaken, schroom dan niet je verslag in te sturen en ons te laten meegenieten (Dordogne-gangers?).

Maar we beginnen dit overzicht met onze dichtstbijzijnde ster: de Zon! Ook hier hebben we weer fraaie beelden van binnengekregen. Hoewel de activiteit op het zonsoppervlak qua zonnevlekken tegenviel (er was zelfs één dag in augustus zonder vlekken) was er met name in H-alfa licht toch vaak het een en ander te beleven. Hieronder zien we een fraaie opname van Jo Smeets met zijn 60mm Lunt dubbelstack kijker. En ernaast een op dezelfde dag genomen opname in wit licht. Zo kun je mooi vergelijken wat beide telescopen gelijktijdig van het zonsoppervlak laten zien!
De gegevens staan in de opnamen vermeld.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Ook visueel was het steeds de moeite waard om , met name in H-alfa naar de zon te kijken.
Hieronder zien we een visuele waarneming van mijzelf van 24 augustus met aan de zuidoost rand van de zon een spectaculaire constellatie van protuberanzen. Een fraai beeld waar je lang naar kunt kijken. Het mooie van visueel waarnemen in H-alfa is verder dat je binnen minuten tot tientallen minuten vaak duidelijke veranderingen kunt waarnemen. Dus zeg maar “time-lapse” , maar dan visueel.

Schets Hans Goertz

Schets Hans Goertz

Tot slot van ons zonnig uitstapje nog een fraaie opname van Jo met de H-alfa kijker. De opname geeft fraai de dynamiek van onze zon weer: je ziet als het ware de magnetische veldlijnen voor je ogen, waarlangs de iets koelere plasmawolken bewegen.

Foto Jo Smeets met 60 mm Lunt Dubbelstack

Foto Jo Smeets

Ook onze nabije buur, de maan, zorgt steeds opnieuw voor inspiratie en is een lonend object om te observeren. Men zegt vaak dat de volle maan niet zo interessant is om te bekijken omdat je dan de kraterwereld minder goed kunt zien. Maar dit is niet helemaal waar! Kijk maar op onderstaande opname, je kunt de terminator tóch zien hoewel het volle maan is (de onderrand is een beetje gerafeld). Dat komt omdat de maan zich heel vaak, tijdens de volle manen, boven of onder het ecliptica vlak bevind. Dan staat de zon, aarde en maan dus niet precies op één lijn maar zie je toch nog net iets van de terminator op de zuid of noordpool van de maan. En bij de onderstaande foto was er toevallig nóg iets anders aan de hand. Er was sprake van een “super”-maan, het was op 10 augustus en de volle maan was toen 30% helderder dan gemiddeld, en 10% groter. Maar voor de nuchtere astronoom is het gewoon een volle maan die toevallig in het perigeum plaatsvindt, maar het was toch mooi om naar te kijken. Genomen door mijzelf met de Leica apo-televid, f=800mm, 50D camera, 1/60sec, iso 200.

Foto Hans Goertz

Foto Hans Goertz

Tijdens de zwoele zomeravonden kan het vaak gebeuren dat je de maan ziet opkomen aan oostelijke hemel met een dieprode kleur, die doet denken aan een totale maansverduistering. De oorzaak van deze roodverkleuring is dezelfde als die van de op- en ondergaande zon. Maar als extra effect komt er vaak nog eens het vele stof of smog in de atmosfeer bij. Onderstaande opname van Jo Smeets laat dit mooi zien, de opname is gemaakt op 16 juli. De foto is gemaakt met Canon zoomlens 70/200 met 1.4 extender = 280mm.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Ook hier geldt weer: de maan is minstens zo prachtig visueel. Dit overkwam Norbert Schmidt die zo onder de indruk was van het maanbeeld dat hij spontaan pastel-potloden en zwart papier er bij haalde. Volgens Norbert is het maken ervan niet zo moeilijk. Ik kan dat alleen maar bevestigen! Wie volgt? Kijk zelf hieronder hoe mooi zo’n tekening kan zijn.
Norbert maakte zijn tekening met een 80mm ED refractor met een vergroting van 80x.

Schets door Norbert Schmidt

Schets door Norbert Schmidt

Dan konden we vooral in augustus genieten van enkele zeer fraaie samenstanden van de planeten en de maan. Hoogtepunten wat dit betreft vonden plaats op 18 augustus toen Venus en Jupiter in het ochtendgloren zéér dicht bij elkaar stonden en op de valreep van augustus op de 31e toen Saturnus vlak bij elkaar kwamen. Beide gebeurtenissen waren voor de waarnemers reden alle middelen in te zetten en zelfs naar ’t Rooth af te zakken bij nacht en ontij. Dit leverde fraaie resultaten op. De Venus-Jupiter samenstand hebben we al eerder uitgebreid de revue laten passeren in een apart artikel. Daarom richten we ons nu meteen op de andere fraaie samenstand van 31 augustus. Het was overdag erg onzeker of het die avond wat zou worden. De wolkenfoto’s en radarbeelden toonden een gestage aanvoer van wolken en buien. Toch waagden Huub, Ernst, Ger, Jo, Servé en ikzelf de rit naar ’t Rooth. En zie, het geluk was deze keer eens aan onze zijde!
Al onderweg kon je de Maan en Saturnus samen bij elkaar zien staan, tussen de wolken door.
Aangekomen op de waarneemplek zagen we de hemel juist aan de goeie kan opentrekken en konden we ongehinderd van het schouwspel genieten. Opvallen was de snelle beweging van de maan! In het begin zag je Saturnus duidelijk rechtsboven de maan staan, een uurtje later stond hij er duidelijk linksboven.
Hieronder zie je een opname van mijzelf, genomen met de Leica apo-televid, f=800mm. Onder de grote foto zie je een zoom-in op de foto zelf, waarbij de ring van Saturnus nog net afzonderlijk te zien is.

Foto Hans Goertz

Foto Hans Goertz

Saturnus ingezoomt - Foto Hans Goertz

Saturnus ingezoomt – Foto Hans Goertz

Ook Huub Willems had zijn camera (EOS 60D met f=85mm lens) in stelling gebracht. Naast Saturnus was er bovendien ook nog Mars te zien. Die staat op de foto van Huub linksonder.

Foto Huub Willems

Foto Huub Willems

De 18e en 31e augustus waren qua samenstanden het meest populair onder de waarnemers, maar ook op andere dagen viel er wat dit betreft het een en ander te genieten. Zo was er een aantal dagen na de Jupiter-Venus samenstand nog een “driehoeksverhouding” van beide planeten met de maan. Dit werd op 24 augustus fraai vastgelegd door Ernst Roelofs waarbij het uiterst smalle maansikkeltje nét te zien was onder een wolkenbank! Dat is pas van geluk spreken.

Foto Ernst Roelofs

Foto Ernst Roelofs

Nu zijn de zomermaanden niet direct de maanden om aan deepsky te denken. Zeker niet in onze contreien als de grijze nachten heersen. Maar met name in augustus kan er weer aan deepsky werk gedacht worden. De melkweg prijkt hoog boven ons in de zomerdriehoek en wie het geluk heeft naar zuidelijker oorden te trekken kan daar volop van de melkweg in bijvoorbeeld de Boogschutter genieten. Later gedurende de augustus nachten komen ook al de herfststerrenbeelden erbij en dan komt wel het bekendste melkwegstelsel buiten het onze aan het firmament. Natuurlijk hebben we het dan over de Andromedanevel M31. Jo Smeets wist dit object al prachtig vast te leggen, zie hieronder zijn resultaat.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

De opname is gemaakt met een 120mm Sky-Watcher Esprit, de camera is een Canon 70D en er 125 sec belicht op 1250 Iso. Het is een enkele opname en bewerkt in Photoshop. Let vooral ook op de details: de stofbanden en de begeleider M32, rechtsonder.

Ook het kometenseizoen is weer aangebroken en komeet Jacques (nee, niet gesponsord door een chocoladefabrikant uit het Belgische Eupen) liet zich zien aan de ochtendhemel. Officieel heet de komeet C/2014 E2 (Jacques). Alweer ontdekt met een Near Earth Asteroid Research telescoop.

Nu zijn de ochtenduren voor ons allemaal toch niet direct uitnodigend om naar buiten te springen met apparatuur en al. Dat verandert als je even je dak kunt openschuiven en kunt waarnemen! Deze luxe heeft Jo en hij was er dan ook steeds als de pinken bij om tussen de wisselvalligheid door opnamen te maken. Hieronder zien we een opname van Jo, samen met de open sterrenhoop NGC 1545, gemaakt op 12 augustus rond half vijf ’s ochtends.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Naast al deze fraaie astronomische waarnemingen viel er voor de weerliefhebber (maar dan niet de zonnekloppers) heel wat te genieten deze zomer. Fraaie regenbogen, angstaanjagend dreigende buiwolken, bliksemflitsen en zelfs een heuse supercel (die we normaal kennen van Tornado Alley in de VS) trokken er over het Zuid-Limburgse landschap. Gelukkig hebben wij als amateur astronomen een bredere blik dan alleen de sterrenhemel en zijn er door velen ook de spectaculairste weerfoto’s gemaakt. Hieronder zien jullie een selectietje uit deze meest prachtige beelden. Kijk en geniet ook hiervan! De opnamen zijn gemaakt door Wim Engels en Jo Smeets.

Foto Wim Engels

Foto Wim Engels

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Wim Engels

Foto Wim Engels

Hopelijk hebben we met zijn allen genoten van al deze resultaten en laten we hopen dat de nazomer en het najaar net zo’n prachtige resultaten gaat brengen!

Hans Goertz