Dreiging uit de ruimte 2015

Lezing op zaterdag 21 november in de Sterrenwacht Limburg, Schaapskooiweg 95 Heerlen. Aanvang 14 uur

Er zijn stukken van de Maan en Mars op aarde gevonden, de Nederlandse meteoriet van Ellemeet kwam van Vesta. Hoe komen ze op aarde, wat is hun samenstelling en welke verassende conclusies kunnen er worden getrokken? Inslagen zijn niet zonder risico’s, zoals we op 15 februari 2013 in het Russische Chelyabinsk hebben kunnen zien.

Robert Wielinga

Robert Wielinga

Robert Wielinga (1962) is al sinds zijn 10e verzot op het heelal.
Hij is docent Natuurkunde in Utrecht en actief voor de publiekssterrenwacht Sonnenborgh en voor de Sterrenkundige Kring Minnaert (afdeling van de KNVWS) in die stad. Hij was medeoprichter en bestuurslid van de European Association for Astronomy Education (EAAE). Voor zijn verdienste voor sterrenkunde-educatie en -popularisatie is de planetoïde 12644 Robertwielinga naar hem vernoemd.

Nieuwe meteorenzwerm

 

Credit: Ed Sweeney, Santa Cruz, USA

De foto is een opname van een zeer heldere meteoor tijdens de meteorenzwerm Leoniden in november 2009.

Ieder jaar in augustus begint Galileo haar nieuwe seizoen met de traditionele Perseïden picknick. Daar moet ik natuurlijk bij vermelden, dat bijna even traditioneel deze activiteit vanwege het weer komt te vervallen. Maar als het dan een keer doorgaat, dan worden de aanwezigen getrakteerd op 20, 30 of meer meteoren per uur. Deze “vallende steren” zijn uiteraard geen echte sterren. Wat we zien zijn stukjes gruis, kiezels en grotere brokstukken, die in de atmosfeer terecht komen en daar door de wrijving verbranden. In veel gevallen zien we niet het daadwerkelijke verbranden van de meteoor, maar het opwarmen van de lucht rondom de meteoor.
Iedere willekeurige nacht zijn er enkele meteoren te zien. Het is in dat geval gewoon een stukje gruis of zelfs een schroefje van een ruimtevaartuig of satelliet dat in de dampkring terecht komt en daar verbrand. Een aantal malen per jaar, zoals in augustus zijn er echter vele meteoren in een nacht te zien. Dan beweegt de aarde zich door een stukje ruimte waar ooit in het verleden een komeet is langsgekomen en veel van dit gruis en steentjes heeft achtergelaten. Omdat de aarde niet ieder jaar precies dezelfde baan in de ruimte aflegt, komen niet alle jaren dezelfde meteorenzwermen voor.

 

Credit: hemel.waarnemen.com.

Het kaartje toont de sterrenhemel in noordelijke richting op 24 mei om 2:45 uur, bijna 6 uur voor het maximum van de meteorenzwerm. De (gele) cirkel geeft de radiant aan, waar de meteoren vandaan komen; de sporen stellen meteoren voor (schematisch). De figuurtjes zijn de sterrenbeelden; de naam is in ieder sterrenbeeld vermeld.

Dit jaar is er een nieuwe  meteoren- zwerm te zien. In de nacht van 23 op 24 mei gaat de aarde door een gebied in de ruimte, waar in de negentiende en vroege twintigste eeuw de komeet 209P / LINEAR deeltjes heeft verloren. Zoals alle meteorenzwermen lijken de meteoren vanuit een punt te komen. In het geval van deze meteorenzwerm is dat een punt dicht bij de Poolster. Helaas zal vanuit Europa deze meteorenzwerm niet goed zichtbaar zijn. Het maximum zal alleen vanuit Canada en Noord Amerika goed te bekijken zijn. Omdat het de eerste keer is dat deze zwerm te zien is, moet hier echter een slag om de arm gehouden worden. Als de voorspellingen kloppen zijn tussen middernacht en 4 uur ’s ochtends per uur tussen de 20 en 75 meteoren van de 209P/LINEAR-zwerm zichtbaar. De beste tijd om te kijken is kwart voor drie in de ochtend. Wel is het een voordeel dat in de vroege ochtend slechts een kleine maansikkel te zien is. Hierdoor zijn ook lichtzwakke meteoren nog goed waar te nemen.
Voor het waarnemen dan meteorenzwermen, kan het beste een donkere plek worden opgezocht. Er is geen verrekijken of telescoop nodig. Meteoren zijn het beste met het blote oog waar te nemen.