Waarnemingen van de zomermaanden 2014

De zomer heeft dit jaar voor een zeer wisselend weerbeeld gezorgd. Warm weer in Juni en Juli met veel buien werd gevolgd door koel weer in augustus met even zoveel buien. Voor ons amateurastronomen was het schipperen en profiteren van de goede momenten. Zo hebben we alsnog een naar verhouding rijke oogst aan waarnemingen ontvangen! Vooral augustus stond ook in het teken van enkele fraaie samenstanden van planeten onder elkaar en met de maan. Dit heeft geleid tot enkele succesvolle acties op onze vaste stek nabij ’t Rooth. En uiteraard was het vakantietijd waarbij sommigen onder ons het geluk hadden te verblijven op een plek met een perfecte sterrenhemel. Zo konden we eerder al het uitgebreide verslag op deze site lezen van Servé over zijn verblijf in Zuid-Frankrijk. Wie ook zulke belevenissen heeft meegemaakt of zal meemaken, schroom dan niet je verslag in te sturen en ons te laten meegenieten (Dordogne-gangers?).

Maar we beginnen dit overzicht met onze dichtstbijzijnde ster: de Zon! Ook hier hebben we weer fraaie beelden van binnengekregen. Hoewel de activiteit op het zonsoppervlak qua zonnevlekken tegenviel (er was zelfs één dag in augustus zonder vlekken) was er met name in H-alfa licht toch vaak het een en ander te beleven. Hieronder zien we een fraaie opname van Jo Smeets met zijn 60mm Lunt dubbelstack kijker. En ernaast een op dezelfde dag genomen opname in wit licht. Zo kun je mooi vergelijken wat beide telescopen gelijktijdig van het zonsoppervlak laten zien!
De gegevens staan in de opnamen vermeld.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Ook visueel was het steeds de moeite waard om , met name in H-alfa naar de zon te kijken.
Hieronder zien we een visuele waarneming van mijzelf van 24 augustus met aan de zuidoost rand van de zon een spectaculaire constellatie van protuberanzen. Een fraai beeld waar je lang naar kunt kijken. Het mooie van visueel waarnemen in H-alfa is verder dat je binnen minuten tot tientallen minuten vaak duidelijke veranderingen kunt waarnemen. Dus zeg maar “time-lapse” , maar dan visueel.

Schets Hans Goertz

Schets Hans Goertz

Tot slot van ons zonnig uitstapje nog een fraaie opname van Jo met de H-alfa kijker. De opname geeft fraai de dynamiek van onze zon weer: je ziet als het ware de magnetische veldlijnen voor je ogen, waarlangs de iets koelere plasmawolken bewegen.

Foto Jo Smeets met 60 mm Lunt Dubbelstack

Foto Jo Smeets

Ook onze nabije buur, de maan, zorgt steeds opnieuw voor inspiratie en is een lonend object om te observeren. Men zegt vaak dat de volle maan niet zo interessant is om te bekijken omdat je dan de kraterwereld minder goed kunt zien. Maar dit is niet helemaal waar! Kijk maar op onderstaande opname, je kunt de terminator tóch zien hoewel het volle maan is (de onderrand is een beetje gerafeld). Dat komt omdat de maan zich heel vaak, tijdens de volle manen, boven of onder het ecliptica vlak bevind. Dan staat de zon, aarde en maan dus niet precies op één lijn maar zie je toch nog net iets van de terminator op de zuid of noordpool van de maan. En bij de onderstaande foto was er toevallig nóg iets anders aan de hand. Er was sprake van een “super”-maan, het was op 10 augustus en de volle maan was toen 30% helderder dan gemiddeld, en 10% groter. Maar voor de nuchtere astronoom is het gewoon een volle maan die toevallig in het perigeum plaatsvindt, maar het was toch mooi om naar te kijken. Genomen door mijzelf met de Leica apo-televid, f=800mm, 50D camera, 1/60sec, iso 200.

Foto Hans Goertz

Foto Hans Goertz

Tijdens de zwoele zomeravonden kan het vaak gebeuren dat je de maan ziet opkomen aan oostelijke hemel met een dieprode kleur, die doet denken aan een totale maansverduistering. De oorzaak van deze roodverkleuring is dezelfde als die van de op- en ondergaande zon. Maar als extra effect komt er vaak nog eens het vele stof of smog in de atmosfeer bij. Onderstaande opname van Jo Smeets laat dit mooi zien, de opname is gemaakt op 16 juli. De foto is gemaakt met Canon zoomlens 70/200 met 1.4 extender = 280mm.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Ook hier geldt weer: de maan is minstens zo prachtig visueel. Dit overkwam Norbert Schmidt die zo onder de indruk was van het maanbeeld dat hij spontaan pastel-potloden en zwart papier er bij haalde. Volgens Norbert is het maken ervan niet zo moeilijk. Ik kan dat alleen maar bevestigen! Wie volgt? Kijk zelf hieronder hoe mooi zo’n tekening kan zijn.
Norbert maakte zijn tekening met een 80mm ED refractor met een vergroting van 80x.

Schets door Norbert Schmidt

Schets door Norbert Schmidt

Dan konden we vooral in augustus genieten van enkele zeer fraaie samenstanden van de planeten en de maan. Hoogtepunten wat dit betreft vonden plaats op 18 augustus toen Venus en Jupiter in het ochtendgloren zéér dicht bij elkaar stonden en op de valreep van augustus op de 31e toen Saturnus vlak bij elkaar kwamen. Beide gebeurtenissen waren voor de waarnemers reden alle middelen in te zetten en zelfs naar ’t Rooth af te zakken bij nacht en ontij. Dit leverde fraaie resultaten op. De Venus-Jupiter samenstand hebben we al eerder uitgebreid de revue laten passeren in een apart artikel. Daarom richten we ons nu meteen op de andere fraaie samenstand van 31 augustus. Het was overdag erg onzeker of het die avond wat zou worden. De wolkenfoto’s en radarbeelden toonden een gestage aanvoer van wolken en buien. Toch waagden Huub, Ernst, Ger, Jo, Servé en ikzelf de rit naar ’t Rooth. En zie, het geluk was deze keer eens aan onze zijde!
Al onderweg kon je de Maan en Saturnus samen bij elkaar zien staan, tussen de wolken door.
Aangekomen op de waarneemplek zagen we de hemel juist aan de goeie kan opentrekken en konden we ongehinderd van het schouwspel genieten. Opvallen was de snelle beweging van de maan! In het begin zag je Saturnus duidelijk rechtsboven de maan staan, een uurtje later stond hij er duidelijk linksboven.
Hieronder zie je een opname van mijzelf, genomen met de Leica apo-televid, f=800mm. Onder de grote foto zie je een zoom-in op de foto zelf, waarbij de ring van Saturnus nog net afzonderlijk te zien is.

Foto Hans Goertz

Foto Hans Goertz

Saturnus ingezoomt - Foto Hans Goertz

Saturnus ingezoomt – Foto Hans Goertz

Ook Huub Willems had zijn camera (EOS 60D met f=85mm lens) in stelling gebracht. Naast Saturnus was er bovendien ook nog Mars te zien. Die staat op de foto van Huub linksonder.

Foto Huub Willems

Foto Huub Willems

De 18e en 31e augustus waren qua samenstanden het meest populair onder de waarnemers, maar ook op andere dagen viel er wat dit betreft het een en ander te genieten. Zo was er een aantal dagen na de Jupiter-Venus samenstand nog een “driehoeksverhouding” van beide planeten met de maan. Dit werd op 24 augustus fraai vastgelegd door Ernst Roelofs waarbij het uiterst smalle maansikkeltje nét te zien was onder een wolkenbank! Dat is pas van geluk spreken.

Foto Ernst Roelofs

Foto Ernst Roelofs

Nu zijn de zomermaanden niet direct de maanden om aan deepsky te denken. Zeker niet in onze contreien als de grijze nachten heersen. Maar met name in augustus kan er weer aan deepsky werk gedacht worden. De melkweg prijkt hoog boven ons in de zomerdriehoek en wie het geluk heeft naar zuidelijker oorden te trekken kan daar volop van de melkweg in bijvoorbeeld de Boogschutter genieten. Later gedurende de augustus nachten komen ook al de herfststerrenbeelden erbij en dan komt wel het bekendste melkwegstelsel buiten het onze aan het firmament. Natuurlijk hebben we het dan over de Andromedanevel M31. Jo Smeets wist dit object al prachtig vast te leggen, zie hieronder zijn resultaat.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

De opname is gemaakt met een 120mm Sky-Watcher Esprit, de camera is een Canon 70D en er 125 sec belicht op 1250 Iso. Het is een enkele opname en bewerkt in Photoshop. Let vooral ook op de details: de stofbanden en de begeleider M32, rechtsonder.

Ook het kometenseizoen is weer aangebroken en komeet Jacques (nee, niet gesponsord door een chocoladefabrikant uit het Belgische Eupen) liet zich zien aan de ochtendhemel. Officieel heet de komeet C/2014 E2 (Jacques). Alweer ontdekt met een Near Earth Asteroid Research telescoop.

Nu zijn de ochtenduren voor ons allemaal toch niet direct uitnodigend om naar buiten te springen met apparatuur en al. Dat verandert als je even je dak kunt openschuiven en kunt waarnemen! Deze luxe heeft Jo en hij was er dan ook steeds als de pinken bij om tussen de wisselvalligheid door opnamen te maken. Hieronder zien we een opname van Jo, samen met de open sterrenhoop NGC 1545, gemaakt op 12 augustus rond half vijf ’s ochtends.

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Naast al deze fraaie astronomische waarnemingen viel er voor de weerliefhebber (maar dan niet de zonnekloppers) heel wat te genieten deze zomer. Fraaie regenbogen, angstaanjagend dreigende buiwolken, bliksemflitsen en zelfs een heuse supercel (die we normaal kennen van Tornado Alley in de VS) trokken er over het Zuid-Limburgse landschap. Gelukkig hebben wij als amateur astronomen een bredere blik dan alleen de sterrenhemel en zijn er door velen ook de spectaculairste weerfoto’s gemaakt. Hieronder zien jullie een selectietje uit deze meest prachtige beelden. Kijk en geniet ook hiervan! De opnamen zijn gemaakt door Wim Engels en Jo Smeets.

Foto Wim Engels

Foto Wim Engels

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Jo Smeets

Foto Wim Engels

Foto Wim Engels

Hopelijk hebben we met zijn allen genoten van al deze resultaten en laten we hopen dat de nazomer en het najaar net zo’n prachtige resultaten gaat brengen!

Hans Goertz

Waarnemingen April en Mei 2014

De beide lentemaanden laten al duidelijk blijken dat het zomerlicht er aan komt. De nachten worden steeds korter en het venster om waar te nemen opent zicht steeds later op de avond. De tweede helft van mei spreken we zelfs over de grijze nachten wanneer de schemering gedurende de nacht aan de noordelijke horizon zwakjes zichtbaar blijft. Desondanks zijn er deze maanden door onze leden behoorlijk veel waarnemingen verricht.

Uiteraard stond de zon weer erg regelmatig op het programma, het vaak zonnige weer nodigde uit om de zonnetelescoop van stal te halen. Zowel fotografisch als visueel zijn er heel wat resultaten geboekt zowel in wit licht als in Hα golflengte. Hieronder zien jullie een selectie uit het vele materiaal dat is binnengekomen.

Allereerst een foto van de zon in wit licht, genomen door Jo Smeets, voorzien van een extraatje: een overvliegend vliegtuig dat nèt op het moment van afdrukken voor de zon vliegt. Jo is hierin gespecialiseerd en we kennen natuurlijk zijn fantastische foto van de Airbus voor de maan die al eerder ruim aan bod kwam op deze site.

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

Op de foto zien we dat de zon bezaaid was met zonnevlekken. Het waren in het algemeen wat kleinere vlekkengroepen. De grote reuzen zoals we begin van dit jaar gezien hebben, ontbraken helaas zodat de zon er minder spectaculair uitzag in wit licht.

Ook in Hα is de zon uitgebreid waargenomen. Diverse spectaculaire protuberansen waren zichtbaar aan de zonsrand. Hieronder zien jullie een tekening van de zon in Hα, door Hans Goertz.

Foto: Hans Goertz

Tekening: Hans Goertz

De tekening is gemaakt op 14 april met een 60mm Coronado Hα. Op het zonsoppervlak zijn ook diverse filamenten zichtbaar, zichtbaar als donkere lijnen. Ook fotografisch is de zon in Hα vastgelegd. Een tweetal voorbeelden van Jo zijn hier weergegeven.

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

Ook maan en een drietal planeten waren in de lentemaanden optimaal te zien. De planeten Mars, Jupiter en Saturnus stonden in oppositie en stonden de hele nacht aan de hemel. Vaak leverde dit ook fraaie samenstanden op. Van Ernst Roelofs ontvingen we een fraaie opname van de Maan nabij Mars. Het wolkenspel (wat normaal lastig is) levert bij deze opname juist een extra dimensie op.

Foto: Ernst Roelofs

Foto: Ernst Roelofs

Een of twee dagen na nieuwe maan is de maan met enige moeite te vinden na zonsondergang. Het schouwspel is des te meer de moeite waard om te bekijken door het asgrauwe schijnsel! Dit werd mooi vastgelegd door Jo Smeets:

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

De planeet Mars vormt een echte uitdaging voor de astrofotografen. Om details vast te leggen moet je behoorlijk kunnen inzoomen (de planeetschijf is slechts zo’n 15” groot). Wim Engels kreeg dit voor elkaar op 18 mei en had daarvoor had de Maksutov 180 in stelling gebracht in combinatie met de QHY CCD camera (aan PC).

De opname toont een bekende structuur op Mars, Mare Acidalium. Naast Syrtis Major is dit de bekendste en opvallendste Mare (donkere albedostructuur).

Foto: Wim Engels

Foto: Wim Engels

Ook de planeet Jupiter schitterde de hele lenteperiode aan het firmament. Het waarnemen van details op het oppervlak is hier wat eenvoudiger dan op Mars. Jupiter meet wel 45” tijdens de oppositie. Dan is er nog het spel van de vier Galileïsche manen die Jupiterbeeld nog verfraaien. Al met al een lonend object zowel fotografisch als visueel. We zien hier een schets van de planeet, gemaakt door Hans Goertz op 16 april met een 25cm Dobson (f/5). De vergroting bedroeg 120x en er is gebruik gemaakt van een geelfilter. In de zuidelijke equatoriale band is nog juist de Grote Rode Vlek te zien (rechts).

Tekening: Hans Goertz

Tekening: Hans Goertz

Later in de lente kwam Saturnus ons nog vergezellen. Daaarvan zijn echter geen waarnemingen ontvangen.

Hoewel de grijze nachten parten begonnen te spelen werden er toch nog Deepsky waarnemingen verricht, voornamelijk in april. Naast de bekende nevels en sterrenhopen loont het ook eens naar een dubbelster te kijken. Fraaie voorbeelden zijn aan de lentehemel genoeg voorhanden. Een zeer fraaie dubbelster is Cor Caroli, de helderste ster van de Jachthonden. Ze staan 19.3” boogseconden uit elkaar en zijn al met een kleine telescoop makkelijk te scheiden. Hieronder zie je een schets van deze dubbelster, gemaakt door Hans Goertz met een 25cm Dobson (f/5) bij een vergroting van 48x.

Tekening: Hans Goertz

Tekening: Hans Goertz

Nog juist in het zuidwesten waren in de periode nog de Pleiaden (M45) te zien. Math Heijen maakte er een prachtige tekening van. Gebruikte instrument is een 8×42 verrekijker van Orion, met een beeldveld van 8.2 graden. De schets is gemaakt met potlood op wit papier, en vervolgens gescand in Photoshop, en daar verder bewerkt, met dit als eindresultaat. Om jullie een idee te geven hoeveel tijd het gekost heeft: het schetsen buiten zo’n anderhalf uur. De bewerking aan de computer 10 minuten.

Tekening: Math Heijen

Tekening: Math Heijen

Ook fotografisch zijn er leuke resultaten bereikt. Onderstaand een opname van M13, gemaakt door Jo Smeets., genomen op 18 mei met een EOS 40D achter een William Optics refractor (80mm) gemaakt met focalreducer  en moon & Skyglowfilter. Belichtingstijd 150 sec bij iso 800.

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

De lente is ook de periode waarin het sterrenbeeld Grote Beer en Jachthonden hoog aan de hemel staan. We kunnen in deze omgeving met een telescoop een aantal bekende sterrenstelsels waarnemen. Wellicht het meest bekende is wellicht de Draaikolknevel M51. De opname hieronder is genomen door Hans Goertz met een 25cm Dobson (f/5) in het primair brandpunt en een EOS50D camera. Er is 25 sec belicht bij iso 2500. De spriraalarmen zijn nog juist te zien.

Foto: Hans Goertz

Foto: Hans Goertz

Tot slot was er ook nog een relatief komeet zichtbaar. De is gefotografeerd door Jo Smeets en Marco Frissen. Het ging om de komeet C/2012/K1 (Pannstars)

De eerste opname toont de komeet Pannstars zoals door Jo gefotografeerd. Jo heeft opnamen gemaakt op steeds een ander tijdstip gedurende de nacht zodat de verplaatsing tussen de sterren goed te volgen is.

Foto: Jo Smeets

Foto: Jo Smeets

De volgende opname toont nogmaals de komeet C/2012/K1 (Pannstars), ditmaal genomen door Marco Frissen met een aangepaste Canon 450d en Nikon 85mm objectief op Sightron Nano Tracker. In de opname zijn twee pijlen weergegeven. De bovenste duidt de komeet aan, de onderste pijl M51.

Foto: Marco Frissen

Foto: Marco Frissen

Al met al een mooie oogst aan resultaten, waarbij dit nog maar een selectie is. We hopen ook over het komend zomerseizoen weer een mooi rapportje te kunnen schrijven. Dus schroom niet je waarnemingen in te blijven sturen.